Kéo co là gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và lợi ích

Kéo co là trò chơi hoặc môn thể thao đồng đội, trong đó hai đội giữ hai đầu dây và phối hợp kéo về phía mình để giành phần thắng theo vạch đã quy định. Ngoài yếu tố sức mạnh, kéo co còn đòi hỏi nhịp chân, kỷ luật đội hình và sự phối hợp giữa các thành viên.

Ảnh trong bài minh họa các dụng cụ hỗ trợ tổ chức và tập luyện như còi, đồng hồ, bảng điểm, cọc hoặc thang dây tập chân; không phải ảnh dây kéo co.

Kéo co còn gắn với giá trị di sản văn hóa; có thể tìm hiểu tại UNESCO – Nghi lễ và trò chơi kéo co.

Kéo co là trò chơi dân gian hay môn thể thao?

Kéo co xuất hiện trong sinh hoạt cộng đồng, hội làng, ngày hội thiếu nhi và các hoạt động ngoài trời. Khi chơi trong trường học, hai đội thường có số người tương đương, sân được kẻ vạch rõ và trọng tài dùng hiệu lệnh để bắt đầu, kết thúc lượt kéo. Mục tiêu là tạo vận động tập thể, không phải để từng học sinh dùng sức bất chấp nguy hiểm.

Ở cấp thi đấu quốc tế, kéo co có hệ thống điều lệ riêng về đội hình, cân hạng, dây và cách xác định thắng thua. Đó là một môn thể thao đối kháng có kỹ thuật, chứ không chỉ là ai khỏe hơn sẽ thắng. Trường học có thể dùng thể lệ giản lược với mức lực vừa phải, phù hợp độ tuổi và điều kiện sân bãi.

Để áp dụng nội dung này, xem thêm cách chơi kéo co.

Nguồn gốc và giá trị văn hóa của kéo co

Trò kéo co tồn tại ở nhiều quốc gia và cộng đồng từ lâu đời; rất khó xác định một nơi duy nhất đã sáng tạo ra trò chơi. Ở Việt Nam, những hình thức kéo co tại lễ hội gắn với mong ước mùa màng thuận lợi và tinh thần gắn bó giữa các nhóm dân cư. UNESCO ghi danh di sản “Nghi lễ và trò chơi kéo co” của nhiều nước châu Á trong danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Điểm thú vị là kéo co dân gian không phải lúc nào cũng đặt nặng thắng – thua. Có nơi coi việc cùng tham dự, giữ nghi thức và tinh thần cộng đồng mới là điều quan trọng. Khi đưa vào hoạt động trường học, giáo viên có thể giới thiệu ngắn gọn bối cảnh văn hóa trước trận để học sinh hiểu giá trị của trò chơi.

Có thể đọc phần hướng dẫn riêng về luật thi đấu kéo co và cách phân định thắng thua.

Một trận kéo co có những thành phần nào?

Thông thường cần hai đội, một dây phù hợp, vạch giữa sân, dấu giữa dây, người điều khiển và khu vực đứng ngoài cho khán giả. Hai đội xếp dọc theo hai phía của dây; khi có hiệu lệnh, các thành viên cùng kéo theo một hướng. Người phụ trách quan sát vạch, tư thế giữ dây, dấu hiệu mất cân bằng và việc học sinh bỏ tay khỏi dây.

Cách phân thắng có thể là đưa dấu mốc về phía đội mình vượt qua vạch được công bố trước. Với sân chơi học sinh, không nên tự áp dụng cự ly kéo của giải vô địch quốc tế. Điều cần nhất là một thể lệ nhất quán, dễ hiểu và được phổ biến trước khi bắt đầu.

Nội dung chi tiết hơn được trình bày tại hướng dẫn kỹ thuật kéo co.

Lợi ích về vận động và phối hợp

Kéo co huy động nhóm cơ chân, lưng, thân người và tay, đồng thời cần khả năng giữ thăng bằng. Việc cùng tạo lực theo hiệu lệnh giúp học sinh luyện sự chú ý và nhịp phối hợp. Khác với bài tập một người, động tác của mỗi thành viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đội hình phía sau và phía trước.

Trò chơi cũng khuyến khích việc phân công vị trí, lắng nghe tín hiệu và hỗ trợ nhau. Tuy vậy, không nên hứa rằng chỉ chơi kéo co sẽ phát triển chiều cao, sức khỏe hay sức mạnh theo một mức cố định. Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc cường độ, độ tuổi, thể lực và tần suất vận động.

Một góc nhìn liên quan là cách chọn dây kéo co phù hợp với số người tham gia.

Kéo co có phù hợp giờ Giáo dục thể chất?

Kéo co có thể trở thành hoạt động bổ trợ ở những buổi học phù hợp nếu giáo viên kiểm soát được mặt sân, cường độ và số người chơi. Học sinh nên khởi động cổ tay, vai, hông, chân; học cách đặt chân và giữ dây trước khi thi. Với lớp đông, có thể chia nhóm nhỏ, thực hiện lượt ngắn và xen kẽ nghỉ.

Cần cân đối tương quan thể lực, không xếp học sinh chênh lệch quá lớn vào hai đội đối đầu. Nếu một em đau cơ khớp, có tiền sử chấn thương hoặc cảm thấy chóng mặt, nên chuyển sang nhiệm vụ quan sát hay ghi điểm thay vì bắt buộc thi kéo.

Các bước thực hành cần đối chiếu với tìm hiểu về trò chơi kéo co trường học.

Đối với việc chuẩn bị giờ học, nhà trường có thể tham khảo thiết bị thể thao trường học; chọn theo chương trình và mặt sân, không mua thiết bị theo một danh sách áp dụng máy móc cho mọi lứa tuổi.

Chọn dây và chuẩn bị sân kéo co

Dây dùng trong trò chơi phải chắc, không sờn và không có mấu sắc. Phần người chơi nắm cần đủ dễ cầm, không trơn và không gây ma sát mạnh lên da. Kiểm tra cả đoạn giữa lẫn hai đầu dây; tuyệt đối tránh dây có các vòng thắt để học sinh luồn cổ tay hay quấn quanh người.

Mặt sân phẳng, khô, không có vật cản; chừa khoảng trống phía sau mỗi đội để không va vào tường, bậc thang hoặc học sinh khác. Người tổ chức xác định vị trí khán giả trước khi gọi hai đội vào sân. Còi trọng tài, thước đánh dấu hoặc đồng hồ có thể hữu ích trong điều hành nhưng không phải là dây kéo co.

Khi tổ chức thực tế, nên đọc thêm an toàn khi kéo co.

Tinh thần thể thao và ứng xử sau cuộc chơi

Mỗi lượt kéo có thể khiến một đội mất thăng bằng hoặc xuống sức; vì vậy giáo viên cần chú ý cách dừng trận, yêu cầu cả hai đội giảm lực cùng lúc và nhắc học sinh không buông dây đột ngột. Khi trọng tài đã thổi dừng, các em phải thả lực từ từ, không cố kéo thêm để giành vạch.

Thành tích của cả đội không nên dùng để chê người yếu hơn. Giáo viên có thể chấm thêm điểm cho tinh thần hợp tác, việc tuân thủ quy tắc và hỗ trợ bạn, để kéo co thực sự là bài học về đồng đội.

Còi, đồng hồ bấm giây và vật dụng đánh dấu chỉ hỗ trợ hoạt động. Có thể xem nhóm đồng hồ bấm giờ để lựa chọn dụng cụ theo dõi thời lượng lượt thi.

Phân biệt kéo co với một số hoạt động tập thể khác

Kéo co thiên về tạo lực theo hai hướng ngược nhau trên một dây. Các môn khác ở trường như bóng ném, bi sắt hoặc trò chơi tiếp sức lại đòi hỏi cách phối hợp, chiến thuật và dụng cụ riêng. Học sinh có thể luân phiên nhiều trò để tăng hứng thú, tránh lặp một hoạt động quá lâu.

Trên sân trường, có thể bố trí một khu kéo co và một khu trò chơi vận động nhẹ cho những em không tham gia kéo. Điều này giúp lớp được vận động đa dạng, dễ luân phiên nhóm và giảm cảnh chờ đợi lâu.

Kiến thức thể thao khác có thể kết hợp trong chương trình

Trường học có thể tổ chức luân phiên nhiều môn để học sinh trải nghiệm các hình thức phối hợp khác nhau. Kéo co dùng dây và sức mạnh tập thể, còn bi sắt và bóng ném có không gian, thiết bị cùng luật riêng; các môn này cần bố trí ở khu vực tách biệt và có giáo viên phụ trách.

Để học sinh khám phá thêm bộ môn khác, có thể xem bi sắt là gì đặc điểm của môn thể thao bi sắt. Không áp dụng quy định của môn này cho kéo co.

Khi thiết kế hoạt động luân phiên, tham khảo hướng dẫn chơi bi sắt. Không áp dụng quy định của môn này cho kéo co.

Với phần sân riêng, giáo viên có thể tìm hiểu thêm kích thước sân bi sắt. Không áp dụng quy định của môn này cho kéo co.

Kết luận

Kéo co là hoạt động vận động và văn hóa cộng đồng, phù hợp để rèn phối hợp khi được tổ chức đúng sức người và an toàn.

Đối với hoạt động ngoại khóa, có thể xem thêm thiết bị thể dục thể thao trường học để lựa chọn dụng cụ hỗ trợ phù hợp với chương trình và mặt sân thực tế.

Tài liệu tham khảo: UNESCO – Nghi lễ và trò chơi kéo co; TWIF – điều lệ kéo co.