Đẩy tạ là gì? Khái niệm và đặc điểm môn đẩy tạ

Đẩy tạ là nội dung điền kinh trong đó vận động viên dùng một tay đẩy một quả tạ từ vai ra xa nhất có thể, thay vì ném vung tay như môn ném bóng. Thành tích được xác định bằng khoảng cách của lần đẩy hợp lệ; kỹ thuật, tư thế và độ an toàn quan trọng không kém sức mạnh.

Thông tin tham khảo: World Athletics – hướng dẫn môn đẩy tạ và World Athletics – tài liệu luật và thông số kỹ thuật.

Đẩy tạ khác ném bóng và nâng tạ thế nào?

Trong đẩy tạ, quả tạ được giữ áp sát cổ hoặc cằm khi chuẩn bị và được đẩy ra bằng một tay. Sức mạnh xuất phát từ chân, hông và thân người rồi mới truyền đến cánh tay. Đây là lý do người mới không nên chỉ chăm chăm dùng lực vai hoặc cổ tay.

Nâng tạ trong phòng tập thường nhằm phát triển sức mạnh bằng nhiều động tác khác nhau. Quả tạ đẩy dùng trên sân điền kinh phải đúng kích thước và khối lượng của nội dung thi đấu; tạ tay gym, tạ bình vôi hoặc bóng tập không phải dụng cụ thay thế đương nhiên cho một quả tạ đẩy chuẩn.

Trong giờ thể dục, giáo viên có thể cho học sinh làm quen động tác bằng vật mềm, nhẹ, trước khi dùng dụng cụ phù hợp với tuổi và trình độ. Tập tư thế tốt trước khi tăng khối lượng giúp hình thành kỹ năng và giảm nguy cơ mất kiểm soát dụng cụ.

Với chủ đề này, có thể tìm hiểu sâu hơn tại bài tìm hiểu về đẩy tạ có mấy giai đoạn.

Một lượt đẩy tạ diễn ra như thế nào?

Vận động viên bước vào vòng, xác định hướng đẩy và đặt quả tạ ở vị trí gần cổ. Khi bắt đầu, người tập tạo lực từ mặt đất thông qua chân trụ, xoay hông và mở ngực rồi duỗi tay đẩy tạ. Sau khi rời tay, cần giữ thăng bằng, tránh bước ra ngoài vòng quá sớm.

Ở trường học, buổi đầu nên dùng bài đẩy tại chỗ để quan sát tư thế và đường đi của tay. Khi đã kiểm soát tốt, học sinh mới học thêm bước di chuyển. Có nhiều cách chia kỹ thuật thành các giai đoạn; hệ thống năm pha thường dùng trong huấn luyện kỹ thuật trượt gồm chuẩn bị, trượt, chuyển tiếp, ra tạ và giữ thăng bằng.

Giáo viên nên để từng học sinh thực hiện theo hiệu lệnh, những người còn lại đứng ngoài vùng rơi tạ. Đặc điểm của môn này là dụng cụ nặng và không thể dự đoán chính xác hướng rơi nếu người tập thao tác sai.

Phần kỹ thuật liên quan được giải thích cụ thể trong đẩy tạ vai hướng ném.

Các cách thực hiện môn đẩy tạ

Hai kỹ thuật thi đấu được sử dụng rộng rãi là trượt lưng hướng ném (glide) và xoay vòng (spin). Với người mới học, bài đứng tại chỗ và tư thế vai hướng ném thường phù hợp để học cách đặt tạ, chuyển trọng tâm và phối hợp cánh tay. Trượt lưng hướng ném đòi hỏi động tác di chuyển về phía trước vòng khi lưng ban đầu quay về hướng đẩy.

Kỹ thuật xoay vòng cho phép tạo đà bằng chuyển động quay nhưng có yêu cầu rất cao về thăng bằng và không gian an toàn. Trong giờ học phổ thông, không nên tự áp dụng kỹ thuật xoay với tạ kim loại nặng nếu chưa có giáo viên chuyên môn hướng dẫn và kiểm soát khu vực.

Dù chọn kiểu nào, đích đến không phải một động tác trông thật mạnh mà là chuỗi lực mượt, tạ rời tay đúng hướng và cơ thể không mất cân bằng sau khi đẩy.

Khi đối chiếu bài học, nên đọc thêm kỹ thuật đẩy tạ lưng hướng ném.

Quả tạ và khu vực thi đấu cần gì?

Ở giải thi đấu người lớn theo hệ thống World Athletics, quả tạ nam nặng 7,26 kg và quả tạ nữ nặng 4 kg. Các nhóm tuổi nhỏ có mức riêng, vì vậy không lấy hai con số này làm định mức bắt buộc cho mọi học sinh. Nhà trường cần căn cứ chương trình, điều lệ giải và khả năng thể chất của người tập để chọn dụng cụ.

Vòng đẩy tạ thi đấu có đường kính trong 2,135 m và phần chắn phía trước. Khu rơi tạ có góc khoảng 34,92 độ; những người không thực hiện lượt đẩy phải đứng ngoài vùng này. Không nên dùng một khoảng sân chung không được phân luồng để tập tạ.

Thiết bị bổ trợ như đồng hồ, còi điều phối và dụng cụ tập sức mạnh có thể hữu ích cho tổ chức tiết học, nhưng chúng không thay thế quả tạ đẩy, vòng hoặc vùng tiếp đất tiêu chuẩn.

Một nội dung thường được hỏi tiếp là trọng lượng quả tạ đẩy.

Giáo viên cần tổ chức giờ học ra sao?

Bắt đầu bằng kiểm tra sân bãi, người tham gia và dụng cụ trước khi phát tạ. Giáo viên chỉ định một vị trí đứng chờ và một người thực hiện trong vùng tập; mọi người đều biết hiệu lệnh được phép vào nhặt tạ. Cần đếm đủ dụng cụ trước và sau buổi học, không cho học sinh tự chuyền tay hay ném đùa.

Buổi tập có thể đi từ tư thế cầm vật mềm, bài chuyển lực chân–hông, đẩy tại chỗ rồi đến bước di chuyển đơn giản. Không cần tổ chức thi lấy thành tích ở tiết đầu. Các lỗi như hạ tay quá thấp, duỗi tay quá sớm hoặc vội bước qua vạch thường cho thấy người tập cần giảm mức khó.

Lập phiếu kiểm tra gồm khu vực rơi tạ, bề mặt vòng, khối lượng dụng cụ, số lượng học sinh và cách thu hồi tạ. Những tiêu chí đó thiết thực hơn việc mua nhiều dụng cụ nhưng thiếu cách quản lý.

Về thiết bị và điều kiện tập, tham khảo kích thước vòng đẩy tạ tiêu chuẩn.

Đẩy tạ giúp phát triển năng lực gì?

Môn đẩy tạ giúp rèn phối hợp chân–hông–tay, sức mạnh bùng nổ và khả năng giữ thăng bằng. Khi tập có hướng dẫn, học sinh cũng học cách chờ lượt, tuân thủ tín hiệu và tôn trọng vùng an toàn của bạn tập. Đây là giá trị giáo dục thể chất bên cạnh việc đo mét thành tích.

Kết quả có thể khác biệt lớn giữa các học sinh do chiều cao, trình độ tập luyện và kỹ thuật. Giáo viên nên đánh giá tiến bộ về khả năng thực hiện động tác đúng và tuân thủ quy trình, không chỉ nhìn vào khoảng cách. Với học sinh còn yếu kỹ thuật, bài chuyển bóng mềm từ ngực có thể là bước đệm phù hợp.

Trong bài kiểm tra, nên ghi rõ đang sử dụng dụng cụ nào, trọng lượng bao nhiêu và phương pháp đo nào để lần sau có thể so sánh tiến bộ công bằng.

Nếu cần mở rộng kiến thức, xem tìm hiểu về lỗi kỹ thuật đẩy tạ.

Để tổ chức tiết học đầy đủ hơn, tham khảo thêm bộ dụng cụ điền kinh trường học và lựa chọn dụng cụ thể thao trường học theo nhu cầu thực tế, không thay thế yêu cầu dụng cụ đẩy tạ chuyên dụng.

Nếu trường cần theo dõi thời gian từng nhóm luyện kỹ thuật, có thể xem nhóm đồng hồ bấm giờ thể thao. Đồng hồ chỉ là dụng cụ hỗ trợ quản lý thời gian, không dùng để đo quãng đường tạ rơi.

Kết luận

Đẩy tạ là sự kết hợp sức mạnh, kỹ thuật và kỷ luật sân tập. Muốn học hiệu quả phải hiểu nguyên tắc đẩy từ vai, chọn đúng khối lượng và tổ chức vùng rơi an toàn trước khi chú trọng thành tích.