Luật bóng rổ cơ bản theo FIBA dễ hiểu

Luật bóng rổ cơ bản quy định mỗi đội có 5 cầu thủ trên sân, ghi điểm bằng cách đưa bóng vào rổ và phải tuân thủ các giới hạn về thời gian lẫn cách di chuyển bóng. Bài viết này tóm tắt luật FIBA 5×5 để người mới dễ theo dõi. Luật của NBA và một số giải khác có điểm riêng.

Luật bóng rổ cơ bản: mục tiêu, thời gian và cách thắng

Riêng vấn đề các thuật ngữ tiếng Anh trong luật và tập luyện, bài từ vựng tiếng Anh trong bóng rổ cung cấp thông tin chuyên sâu hơn.

Mục tiêu của trận đấu là ghi nhiều điểm hơn đối thủ khi hết thời gian thi đấu. Hai đội luân phiên tấn công và phòng thủ. Đội ghi nhiều điểm hơn sẽ thắng.

Theo luật FIBA, một trận đấu gồm 4 hiệp, mỗi hiệp 10 phút. Nếu hai đội hòa sau hiệp 4, trận đấu tiếp tục bằng các hiệp phụ 5 phút cho đến khi có đội dẫn điểm.

FIBA đã công bố bộ luật hiện hành trong kho tài liệu luật bóng rổ chính thức. Khi tham gia giải, hãy theo điều lệ của ban tổ chức vì giải có thể quy định riêng trong phạm vi cho phép.

Để xem riêng cách tính thời lượng, đọc thêm bài một hiệp bóng rổ kéo dài bao lâu và trận bóng rổ có mấy hiệp.

Số cầu thủ, thay người và bắt đầu một hiệp

Năm người trên sân

Mỗi đội thi đấu với 5 cầu thủ trên sân. Các vị trí thường được gọi là hậu vệ dẫn bóng, hậu vệ ghi điểm, tiền phong phụ, tiền phong chính và trung phong. Tuy nhiên, cách phân vai có thể thay đổi theo chiến thuật.

Trận đấu không bắt đầu nếu một đội chưa có đủ 5 cầu thủ sẵn sàng. Xem thêm bài đội hình bóng rổ có bao nhiêu người để phân biệt số cầu thủ trên sân với danh sách đăng ký của đội.

Cầu thủ dự bị và thay người

Cầu thủ dự bị được vào sân khi trọng tài cho phép thay người. Việc thay người thường diễn ra khi bóng chết và đồng hồ thi đấu dừng. Cầu thủ mới chỉ được vào sân sau khi cầu thủ rời sân đã ra khỏi khu vực thi đấu.

Hiệp đầu bắt đầu bằng tình huống nhảy tranh bóng ở vòng tròn giữa sân. Các hiệp sau bắt đầu bằng quyền phát bóng theo quy định về quyền kiểm soát luân phiên.

Cách ghi điểm, giao bóng và quyền kiểm soát

Cú ném trúng rổ được tính 2 hoặc 3 điểm tùy vị trí ném. Cú ném phạt thành công được tính 1 điểm. Đường ném 3 điểm được xác định theo sân và luật của giải.

Đội kiểm soát bóng sẽ tổ chức tấn công. Khi mất bóng, ném trượt bắt được bóng bật ra, phạm lỗi hoặc để bóng ra ngoài, quyền kiểm soát có thể chuyển sang đối thủ.

Trong nhiều tình huống bóng chết, trọng tài cho đội được quyền kiểm soát phát bóng từ vị trí phù hợp. Điểm số cụ thể và các trường hợp phát bóng được giải thích thêm trong bài cách tính điểm bóng rổ.

Di chuyển bóng: dẫn, chuyền và ném

Cầu thủ có thể dẫn bóng, chuyền bóng hoặc ném rổ. Khi đang dẫn bóng, cầu thủ phải đập bóng xuống sân trước khi bóng quay lại tay. Giữ bóng rồi tiếp tục dẫn sau khi đã kết thúc pha dẫn có thể bị thổi lỗi dẫn bóng hai lần.

Khi giữ bóng, cầu thủ được xoay quanh chân trụ để tìm hướng chuyền hoặc ném. Nếu nhấc chân trụ rồi đặt xuống sân khi vẫn giữ bóng, trọng tài có thể thổi lỗi chạy bước.

Người mới có thể đọc thêm luật bóng rổ 3×3 để thấy luật của một thể thức khác. Những thuật ngữ như dẫn bóng, chân trụ và ném phạt được giải thích trong bài thuật ngữ bóng rổ thường gặp.

Các lỗi vi phạm thường gặp trong một lượt tấn công

Lỗi bước

Lỗi bước xảy ra khi cầu thủ cầm bóng di chuyển chân không đúng quy định. Tình huống này thường xuất hiện sau khi dừng dẫn bóng hoặc khi bước thêm trước lúc chuyền, ném.

Dẫn bóng hai lần

Cầu thủ không được bắt bóng bằng hai tay rồi tiếp tục dẫn bóng, trừ khi bóng đã chạm đối thủ hoặc một cầu thủ khác. Khi kết thúc dẫn bóng, cầu thủ có thể chuyền hoặc ném.

Các lỗi khác gồm giữ bóng quá lâu, đưa bóng trái luật qua sân và để bóng chạm vạch biên. Khi phạm lỗi vi phạm, đội thường mất quyền kiểm soát bóng. Xem thêm các lỗi thường gặp trong bóng rổ để phân biệt từng tình huống.

Lỗi cá nhân, lỗi đội và ném phạt

Lỗi trong động tác ném

Lỗi cá nhân thường xuất hiện khi cầu thủ va chạm hoặc cản trở đối thủ trái luật. Nếu lỗi xảy ra trong động tác ném, trọng tài xác định cầu thủ được ném phạt hay giữ quyền phát bóng dựa trên tình huống và kết quả cú ném.

Một lỗi cá nhân không đồng nghĩa với lỗi vi phạm. Lỗi vi phạm thường làm đổi quyền kiểm soát bóng; lỗi cá nhân có thể dẫn đến ném phạt hoặc phát bóng.

Lỗi tích lũy

Lỗi của cầu thủ được ghi nhận riêng. Lỗi đội được cộng dồn theo hiệp và có thể làm phát sinh ném phạt khi đội vượt giới hạn quy định. Trọng tài sẽ ra hiệu để bàn thư ký cập nhật lỗi.

FIBA hiện phân biệt các nhóm lỗi theo mức độ và tình huống, gồm lỗi kỹ thuật, lỗi gây cản trở và lỗi nghiêm trọng. Cách xử lý cụ thể phụ thuộc điều luật áp dụng và diễn biến trận đấu.

Luật đồng hồ: 24 giây, 8 giây và 3 giây

Đồng hồ trận đấu

Đồng hồ trận đấu chạy trong thời gian bóng sống và dừng ở một số tình huống bóng chết. Vì vậy, thời gian thực tế của trận thường dài hơn tổng số phút thi đấu ghi trên luật.

Đồng hồ tấn công

Đội đang kiểm soát bóng phải thực hiện cú ném trong giới hạn 24 giây. Đội tấn công cũng phải đưa bóng từ sân sau sang sân trước trong 8 giây.

Ở sân trước, cầu thủ tấn công không được đứng liên tục quá lâu trong khu vực giới hạn gần rổ đối phương khi đội đang kiểm soát bóng và đồng hồ trận đấu đang chạy. Quy định 3 giây giúp hạn chế việc chiếm vị trí dưới rổ quá lâu.

Các mốc này là một phần của luật thi đấu FIBA. Luật NBA có khác biệt; xem bài giải bóng rổ nhà nghề Mỹ NBA để tìm hiểu riêng về giải đấu này.

Bóng ngoài sân, nhảy tranh bóng và quyền phát lại

Bóng được xem là ngoài sân khi chạm đường biên, khu vực ngoài sân hoặc người đang đứng ngoài sân. Đội chạm bóng cuối cùng thường mất quyền kiểm soát.

Khi hai đối thủ giữ bóng chắc cùng lúc và không đội nào giành được quyền kiểm soát, trọng tài xác định tình huống bóng giữ. Quyền phát bóng luân phiên được dùng theo quy định, thay vì luôn tổ chức nhảy tranh bóng giữa sân.

Đội được phát bóng phải đưa bóng vào sân đúng vị trí và trong thời gian quy định. Người phát bóng không được bước vào sân khi vẫn đang cầm bóng.

Tín hiệu trọng tài và cách đọc quyết định

Tín hiệu vi phạm

Trọng tài dùng còi và động tác tay để dừng trận, xác định lỗi hoặc chỉ hướng phát bóng. Khi bóng ra ngoài, hướng tay của trọng tài cho biết đội nào được quyền đưa bóng vào sân.

Tín hiệu lỗi

Khi có lỗi cá nhân, trọng tài thường báo số áo cầu thủ và loại lỗi cho bàn thư ký. Người chơi nên chờ hiệu lệnh rồi mới tiếp tục, thay vì tự đoán quyết định.

Bài ký hiệu trọng tài bóng rổ tổng hợp các động tác thường gặp. Với tình huống tranh cãi, quyết định cuối cùng thuộc về tổ trọng tài theo điều lệ giải.

Điểm khác nhau giữa FIBA và NBA

FIBA và NBA có bộ quy định riêng. Một số khác biệt liên quan đến thời lượng thi đấu, cách áp dụng luật và quy trình xử lý tình huống. Vì thế, không nên lấy một quy định của NBA rồi áp dụng mặc định cho trận theo FIBA.

Nếu thi đấu ở trường học, câu lạc bộ hoặc giải phong trào, hãy hỏi ban tổ chức đang dùng bộ luật nào. Cách này giúp đội thống nhất cách tính thời gian, lỗi và quyền phát bóng trước khi vào sân.

Checklist luật cho người lần đầu vào sân

Trước trận, người mới chỉ cần nhớ một số điểm: mỗi đội có 5 người trên sân; bóng được di chuyển bằng cách dẫn hoặc chuyền; cú ném có thể tính 1, 2 hoặc 3 điểm; không chạy bước và không dẫn bóng hai lần.

Khi bóng chết hoặc có tiếng còi, dừng chơi và chờ trọng tài ra hiệu. Nếu chưa rõ luật của giải, hỏi huấn luyện viên hoặc ban tổ chức trước trận.

Người chuẩn bị sân tập có thể tham khảo danh mục Cột banh rổ, trụ bóng rổ trường học, trụ bóng rổ cố định và trụ bóng rổ di động. Chọn theo mặt bằng và cách sử dụng của sân.

Người mới cũng có thể xem mẫu quả bóng rổ học sinh Prostar để tìm hiểu sản phẩm dành cho nhóm người chơi học đường.